The Postcard: vier namen aan de familietafel

Anne Berest

Vier namen komen met de post. Lélia herkent de familieleden die in Auschwitz zijn vermoord; haar dochter Anne beseft hoe weinig ze over hen weet. The Postcard begint bij het ongemak van een familienaam herkennen zonder het verhaal van die persoon te kunnen vertellen.

Al gelezen? Vind je volgende boek

Op zichzelf staandLangTempo: Gelijkmatig

Redactionele schatting, geen exacte meting

Een bericht zonder uitleg

In januari 2003 ontvangt de familie Berest thuis een ongesigneerde ansichtkaart. Op de voorkant staat de Opéra Garnier; het bericht bestaat uit de namen Ephraïm, Emma, Noémie en Jacques. Lélia leest in de namen van haar vermoorde familieleden een mogelijke bedreiging. De familie weet niet wat de afzender bedoelt. Die onzekerheid geeft een alledaagse toeristenkaart een verontrustend vertrouwd karakter.

De opening plaatst de kaart midden in het vertrouwde huishouden. De inbreuk is verontrustend omdat de kaart aankomt op een adres waar mensen zich gekend en veilig verwachten te voelen. Wie haar heeft geschreven, beschikt over familiekennis zonder zelf een band kenbaar te maken. Berest maakt het noemen van de namen al ongemakkelijk voordat ze de mensen achter die namen begint terug te vinden.

De aanwijzing kennen, de mensen missen

Aan tafel dateert Annes vader de afbeelding doordat hij een inmiddels verdwenen type Parijse bus herkent. Zijn specialistische kennis levert even nuttig speurwerk op. Annes aandacht gaat naar iets anders: ze kan niet vertellen hoe de mensen op de kaart hebben geleefd. De vraag wie de kaart heeft gestuurd, legt een persoonlijker gebrek aan kennis bloot.

Dat verschil geeft de scène haar scherpte. In een familie kunnen mensen welbespraakt en intellectueel vindingrijk zijn, terwijl hun eigen geschiedenis grotendeels onbesproken blijft. Het gesprek van de ouders biedt het plezier van een gevonden aanwijzing; door de schaamte van de dochter schiet dat plezier tekort. De ansichtkaart verdwijnt in een la. Door het uitstel krijgt ook Annes gewone gerichtheid op haar eigen leven een plaats in het verhaal. Ze wordt daarmee geen toonbeeld van plichtsgetrouw herdenken.

Een moeder begint te vertellen

Tien jaar later rust Anne tijdens haar zwangerschap uit in het huis van haar ouders en vraagt ze naar het familieverhaal. Lélia haalt een archiefdoos tevoorschijn en maakt zich klaar om te vertellen. Voor ze begint, maakt ze onderscheid tussen gedocumenteerde feiten en haar eigen theorieën, die door nieuwe bewijzen kunnen veranderen. Haar gezag berust mede op haar bereidheid haar dochter te zeggen waar de zekerheid ophoudt.

De scène maakt van luisteren iets wat moeder en dochter samen moeten doen. Anne heeft de kennis van haar moeder nodig en moet ook de leemtes en voorbehouden daarin aanvaarden. Een kleine ruzie over sigarettenrook onderbreekt de plechtigheid. Ze blijven een moeder en dochter met hun vertrouwde meningsverschillen, terwijl ze de zorg op zich nemen voor mensen die geen van beiden kan terugbrengen. Die huiselijke woordenwisseling geeft de historische onderneming een menselijke maat.

Wat Berest bedoelt met een ware roman

In haar interview met Hey Alma noemt Berest het boek een ware roman: ze gebruikt de vertelvormen van een familiegeschiedenis en een detectiveverhaal voor gebeurtenissen die zijn geworteld in de ervaringen van haar familie. Grassets beschrijving volgt de familie Rabinovitch van Rusland via Letland en Palestina naar Frankrijk. De zoektocht naar een afzender voert naar levens die veel verder reiken dan de vier namen op de kaart.

Lélia's waarschuwing aan het begin is nuttig om bij die beschrijving in gedachten te houden. Een archief en een verteld leven bieden verschillende toegangen tot het verleden. Doordat de moeder bewijs en vermoedens uit elkaar wil houden, krijgt de reconstructie zichtbare grenzen. Als lezer vind ik die openheid uitnodigender dan een stem die iedere verloren gedachte lijkt te kennen.

De afstand tussen generaties

In haar gesprek met Scott Simon van NPR verbindt Berest het naoorlogse zwijgen in families met de aanhoudende angst om aangegeven te worden. Dat maakt de aanvankelijke onwetendheid van de dochter ingewikkelder. Zwijgen kan nakomelingen zonder verhaal achterlaten en ooit toch bescherming hebben geboden. Het archief van haar moeder bevat daarom zowel de mogelijkheid om de geschiedenis door te geven als de sporen van hoe moeilijk dat doorgeven is geweest.

De opening zal lezers aanspreken die houden van een onderzoek met aandacht voor aarzeling en familiegesprekken. Het bredere onderwerp weegt zwaar: antisemitisme, vervolging en familieleden die in de Holocaust zijn vermoord. Een aansprekend raadsel als uitgangspunt kan geen comfortabele leeservaring beloven. Wat mij deze bladzijden in trekt, is het lang uitgestelde gesprek zelf en de mogelijkheid een vertrouwde ouder te horen vertellen over een onbekend leven.

Drie richtingen om verder te lezen

The Aosawa Murders · Riku Onda

Ook Riku Onda's The Aosawa Murders reconstrueert een verontrustend verleden via mensen wier verslagen elk een andere toegang tot dat verleden bieden.

Wat er verandert: De verschillende getuigenissen gaan over een fictieve massavergiftiging in Japan. Het boek voert directer naar een misdaadraadsel; Berest volgt de geschiedenis van een Joodse familie en haar eigen plaats daarin.

The Reader · Bernhard Schlink

Ook Bernhard Schlinks The Reader brengt een latere generatie in een ongemakkelijke ontmoeting met het naziverleden en met wat persoonlijke gehechtheid iemand laat zien.

Wat er verandert: De verteller komt tegenover een vrouw te staan die betrokken was bij nazimisdaden. The Postcard kiest het perspectief van een nakomeling die de levens van vervolgden terughaalt. Die verschillende historische posities brengen verschillende verantwoordelijkheden mee.

The Door · Magda Szabó

Magda Szabó's The Door volgt een andere schrijfster wier wens een oudere vrouw te begrijpen wordt bemoeilijkt door genegenheid, afhankelijkheid en toegang tot een persoonlijk verleden.

Wat er verandert: De centrale relatie is die met een huishoudster in Hongarije; bij Berest helpt een moeder de familiegeschiedenis te reconstrueren. Kies The Door voor de spanning binnen een relatie en de gevolgen van het overschrijden van andermans grenzen.

Vragen voor het lezen

Moet ik eerst Gabriële lezen?

Nee. The Postcard introduceert het anonieme bericht en het familieonderzoek in zijn eigen opening. Gabriële is een afzonderlijk, eerder werk dat Anne Berest met haar zus Claire schreef over hun overgrootmoeder Gabriële Buffet-Picabia.

Waarom zijn sommige historische namen mogelijk veranderd?

In haar NPR-interview zegt Berest dat ze de naam van het dorp en de namen van mensen die tijdens de oorlog tegen Joden hadden gehandeld heeft veranderd, om hun huidige nakomelingen niet aan vijandigheid bloot te stellen. Haar omschrijving als ware roman betekent dus niet dat ieder herkenbaar detail ongewijzigd is gebleven.

Vereist de bespreking van Joodse identiteit religieus geloof?

Berest onderzoekt ook wat het betekent om Joods te zijn in een seculier leven. In haar interview met Hey Alma vertelt ze hoe ze openlijk over haar Joodse identiteit ging spreken en haar dochter met een Joodse culturele omgeving liet kennismaken. Ook zonder religieuze praktijk zijn de vragen over verbondenheid in het boek toegankelijk.

Bronnen en redactionele aanpak

Onze eigen lectuur omvat het volledige, openbaar beschikbare fragment uit hoofdstuk één bij BookBrowse, verdeeld over drie webpagina's en gepubliceerd met toestemming van Europa Editions in Tina Kovers Engelse vertaling. Het eindigt wanneer Lélia aan de verhalen van de vier familieleden begint. We hebben de volledige roman niet gelezen. Grassets beschrijving en Berests interviews met Hey Alma en NPR geven de bredere context over familie en auteur; Europa's leesgids licht het afzonderlijke project Gabriële toe. De interpretaties en vergelijkingen zijn van FolioRoam. De gelinkte uitgevers onderbouwen de uitgangspunten van de vergelijkingen.

Vind lezersrecensies

Bekijk de perspectieven van andere lezers. Recensies op externe sites kunnen over andere edities gaan.

Externe site; inhoud kan Engels zijn.

Zoek op Goodreads naar lezersrecensies