Memoirs of a Polar Bear: ciało, którego wygnanie nie potrafi przetłumaczyć

Yoko Tawada

Pisarka na wygnaniu dostaje kwiaty, mieszkanie i pomoc w pracy. Sama najchętniej weszłaby do lodówki. W Memoirs of a Polar Bear Yoko Tawada nadaje znajomej opowieści o autorce uciekającej przed represjami ciało, które stale burzy jej założenia. Powitanie jest serdeczne, ale głód i upał też są rzeczywiste, a wybawcy nie bardzo je rozumieją. Komedia stawia pytanie, kto ma prawo decydować o potrzebach gościa.

Już przeczytane? Znajdź następne

SamodzielnaŚredniaTempo: Spokojne

Ocena redakcyjna, nie dokładny pomiar

Powitanie z gotową rolą

W pociągu do Berlina Zachodniego młoda pasażerka słyszy, że niedźwiedzica mówi po rosyjsku, i z zachwytem uznaje ją za przedstawicielkę mniejszości etnicznej. Entuzjazm nieznajomej zostawia niewiele miejsca na odpowiedź. Aprobata przychodzi przed zrozumieniem; niedźwiedzica daje komuś okazję do zadowolenia z samego siebie.

Na miejscu ta nierówność powraca w łagodniejszej postaci. Kwiaty i uściski dłoni witają pisarkę uchodźczynię, podczas gdy ona zastanawia się, czy wygnanie to kolejna cyrkowa sztuczka. Oklaski mogą wyrażać uznanie i zarazem narzucać rolę. Tawada sprawia, że niepewność niedźwiedzicy staje się zrozumiała: ludzie nagradzają ją za wyczyn, którego zasad nikt jej nie wyjaśnił.

Gościnność mierzona łososiem

Umeblowane mieszkanie urządzono z myślą o człowieku. Niedźwiedzica szuka chłodu lodówki, je łososia w tempie, które według Wolfganga wyczerpie jej własne oszczędności, i łamie krzesło pod swoim ciężarem. Te niedopasowania są zabawne. Pokazują też, jak wiele rzeczy pozornie hojna pomoc może brać za oczywiste.

Gość może przyjmować każdy przejaw życzliwości i nadal mieszkać w nieodpowiednich warunkach. Apetyt i temperatura raz po raz zakłócają tu opowieść o ratunku. Przyzwoity pokój nie gwarantuje wygody, a zapas jedzenia nie rozstrzyga, kto kontroluje jego spożycie. Ciało niedźwiedzicy nie chce dostosować się do tych zwykłych kryteriów, więc znów stają się one przedmiotem sporu.

Od ocalonej pisarki oczekuje się pisania

Wolfgang przynosi papier i długopis, zachęca niedźwiedzicę do dalszej pracy i zapewnia, że nie musi się spieszyć. Ona wyczuwa w tym zapewnieniu nieuczciwość. Zależność od jego tłumaczeń i praktycznej pomocy sprawia, że zwykła rozmowa o pracy nabiera ciężaru nierównej relacji.

Niepokój wynika z pomocy, za którą kryją się oczekiwania. Pisarce potrzeba czasu, jedzenia i towarzystwa; dobroczyńca być może czeka na rękopis. Ani materiały do pisania, ani uprzejme zapewnienia nie usuwają tej różnicy. Fragment pozwala wdzięczności i nieufności istnieć obok siebie, bez konieczności unieważniania którejś z nich. To napięcie nadaje absurdalnej sytuacji znajomą presję emocjonalną.

Trzy pokolenia przed trzema rodzajami publiczności

Wydawcy opisują trzyczęściową historię rodzinną: babka zostaje autorką wspomnień w Związku Radzieckim, jej córka Tosca występuje w cyrku w NRD, a syn Toski, Knut, dorasta u boku ludzkiego opiekuna w berlińskim zoo. Literatura, cyrk i ogród zoologiczny stawiają niedźwiedzia przed ludźmi, którzy go obserwują i interpretują.

Ta kolejność podsuwa sposób wejścia w sagę: warto przyjrzeć się warunkom, w jakich zwierzę staje się widoczne dla ludzi. Już powitanie babki pokazuje cenę bycia rozpoznawaną jako określony typ autorki. Założenie powieści sugeruje podobieństwo rodzinne oparte zarówno na publicznej uwadze, jak i na pokrewieństwie. Zachęca do śledzenia zmian instytucji obok zmian pokoleń.

Niedźwiedzica ma powody, by szukać zimna

W wywiadzie dla The Paris Review Tawada opisuje książkę jako powieść o pisaniu, a jej cyrk łączy z socjalistycznymi pokazami panowania nad naturą. Własną twórczość również umieszcza między japońskim a niemieckim. Te uwagi pomagają zrozumieć, dlaczego kategorie, które z zewnątrz wydają się trwałe, mogą uwierać kogoś, kto musi w nich żyć.

Susan Bernofsky przetłumaczyła angielskie wydanie z niemieckiego. We fragmencie o wygnaniu codzienne uprzejmości wielokrotnie zawodzą jako sposób pokonania dystansu między rozmówcami. Czytelnicy, którzy lubią takie tarcia, mogą śledzić komedię bez sprowadzania niedźwiedzicy do jednego ludzkiego odpowiednika. Polityczne wykorzenienie i zależność nadają jej ciężar; zwierzęce ciało wciąż zgłasza nowe potrzeby. Osoby szukające realistycznych zachowań zwierząt lub kojącej przygody mogą uznać te zmienne kategorie za frustrujące. Przyjemność płynie z pozostawania przy komplikacjach.

Trzy kierunki dalszej lektury

The Travelling Cat Chronicles · Hiro Arikawa

Hiro Arikawa również pozwala zwierzęcej perspektywie podważać ludzkie wyobrażenia o opiece i przynależności.

Co się zmienia: Kot towarzyszy właścicielowi podczas odwiedzin u dawnych przyjaciół. Podróż i centralna więź będą odpowiednie dla osób szukających opowieści skupionej na jednej relacji; wydawcy Tawady opisują rodzinę obejmującą trzy pokolenia i kilka ról publicznych.

The Employees · Olga Ravn

Olga Ravn także za pomocą nietypowych ciał ujawnia założenia wpisane w ludzkie instytucje.

Co się zmienia: Zeznania ludzkich i humanoidalnych pracowników statku kosmicznego zastępują historię rodzinną. To propozycja dla osób szukających fragmentarycznych świadectw i niepokoju w miejscu pracy, odmienna od gawędziarskiej opowieści o wygnaniu niedźwiedzicy Tawady.

Convenience Store Woman · Sayaka Murata

Sayaka Murata również bada presję dopasowania się do społecznie akceptowanej roli.

Co się zmienia: Sklepowe rytuały Keiko umieszczają tę presję we współczesnym ludzkim życiu zawodowym. Tawada wykorzystuje zwierzęce ciało i wykorzenienie z czasów zimnej wojny, by podważyć oczywistość tego, co znaczy zapewnić komuś odpowiednie warunki.

Pytania przed lekturą

To wspomnienia czy powieść?

To powieść. Tytuł odnosi się do związku niedźwiedzi z pisaniem i opowiadaniem własnego życia; książka nie przedstawia życia Tawady jako opartej na faktach autobiografii.

Czy angielski przekład powstał z japońskiego?

New Directions podaje tekst niemiecki jako podstawę angielskiego przekładu Susan Bernofsky. Tawada pisze zarówno po japońsku, jak i po niemiecku; sama narodowość autorki nie wskazuje języka, z którego przetłumaczono dane wydanie.

Czy można czytać tę książkę jako oparty na faktach opis życia Knuta?

Nie. Wydawca umieszcza Knuta w fikcyjnej trzypokoleniowej rodzinie, a Tawada opowiada o badaniach historycznych do części cyrkowej. Te związki nie czynią głosów niedźwiedzi ani opowieści rodzinnej materiałem dokumentalnym.

Źródła i podejście redakcyjne

Bezpośrednia lektura obejmuje cały autoryzowany angielski fragment opublikowany przez The Brooklyn Rail w październiku 2016 roku, od podróży do Berlina Zachodniego po pragnienie niedźwiedzicy, by znów ćwiczyć na zimnie. To fragment historii babki, nie początek powieści; pozostała część książki nie została przeczytana. Założenie całej historii rodzinnej pochodzi od New Directions i Granty, a wypowiedzi Tawady z jej wywiadu dla The Paris Review. Interpretacje i wybór porównań należą do FolioRoam.

Znajdź recenzje czytelników

Zobacz perspektywy innych czytelników. Recenzje w serwisach zewnętrznych mogą dotyczyć innych wydań.

Zewnętrzna strona; treść może być po angielsku.

Szukaj recenzji czytelników w Goodreads