The Postcard: cztery imiona przy rodzinnym stole

Anne Berest

Pocztą przychodzą cztery imiona. Lélia rozpoznaje krewnych zamordowanych w Auschwitz; jej córka Anne uświadamia sobie, jak mało o nich wie. The Postcard zaczyna się od niepokoju, jaki budzi rozpoznanie imienia kogoś z rodziny, gdy nie potrafi się opowiedzieć jego historii.

Już przeczytane? Znajdź następne

SamodzielnaDługaTempo: Równe

Ocena redakcyjna, nie dokładny pomiar

Wiadomość bez wyjaśnienia

W styczniu 2003 roku do domu rodziny Berest dociera niepodpisana pocztówka. Na zdjęciu widnieje Opéra Garnier, a wiadomość składa się z imion: Ephraïm, Emma, Noémie i Jacques. Lélia dostrzega możliwą groźbę w imionach zamordowanych krewnych. Rodzina nie wie, jakie są zamiary nadawcy. Ta niepewność sprawia, że zwykła turystyczna pocztówka nabiera niepokojąco osobistego charakteru.

Początek umieszcza kartkę wśród znajomych domowych czynności. Jej pojawienie się niepokoi, ponieważ dociera pod adres, pod którym ludzie oczekują, że będą wśród swoich i poczują się bezpiecznie. Ktoś, kto ją napisał, ma wiedzę o rodzinie, samemu nie ujawniając żadnej więzi. Berest sprawia, że już samo wymienianie imion staje się niewygodne, zanim zacznie przywracać pamięć o noszących je ludziach.

Rozpoznać wskazówkę, nie znać ludzi

Przy stole ojciec Anne ustala datę zdjęcia, rozpoznając na nim model paryskiego autobusu, który dawno wyszedł z użycia. Jego specjalistyczna wiedza na chwilę okazuje się przydatna w śledztwie. Uwaga Anne kieruje się gdzie indziej: nie potrafi opisać życia ludzi wymienionych na kartce. Pytanie o to, kto ją wysłał, odsłania bardziej osobisty brak wiedzy.

Ta różnica nadaje scenie ostrość. Członkowie rodziny mogą być elokwentni i pomysłowi, a zarazem w znacznej mierze przemilczać własną historię. Rozmowa rodziców daje przyjemność odnajdywania wskazówki; wstyd córki sprawia, że ta przyjemność nie wystarcza. Pocztówka trafia do szuflady. Dzięki tej zwłoce zwyczajne skupienie Anne na własnym życiu również staje się częścią opowieści. Nie czyni to z niej wzoru sumiennego pielęgnowania pamięci.

Matka zaczyna opowiadać

Dziesięć lat później Anne, będąc w ciąży i odpoczywając w domu rodziców, prosi o opowiedzenie historii rodziny. Lélia wyciąga pudło z archiwum i przygotowuje się do wyjaśnień. Zanim zacznie, oddziela udokumentowane fakty od własnych teorii, które mogą się zmienić pod wpływem kolejnych dowodów. Jej wiarygodność obejmuje również umiejętność powiedzenia córce, gdzie kończy się pewność.

Scena pokazuje słuchanie jako relację wymagającą zaangażowania. Anne potrzebuje wiedzy matki, ale musi też przyjąć jej luki i zastrzeżenia. Drobna sprzeczka o dym papierosowy przerywa podniosły nastrój. Nadal są matką i córką ze swoimi dobrze znanymi nieporozumieniami, choć biorą na siebie troskę o ludzi, których żadna z nich nie może przywrócić do życia. Ta domowa wymiana zdań nadaje historycznemu przedsięwzięciu ludzką skalę.

Co Berest rozumie przez powieść prawdziwą

W wywiadzie dla Hey Alma Berest nazywa książkę powieścią prawdziwą: wykorzystuje formy narracyjne historii rodzinnej i opowieści detektywistycznej, by przedstawić wydarzenia zakorzenione w doświadczeniu swojej rodziny. Opis wydawnictwa Grasset przedstawia drogę rodziny Rabinovitch z Rosji przez Łotwę i Palestynę do Francji. Poszukiwanie nadawcy otwiera się na losy wykraczające poza cztery imiona na pocztówce.

Czytając ten opis, warto pamiętać o zastrzeżeniu Lélii z początku książki. Archiwum i opowiedziane życie dają różne możliwości dostępu do przeszłości. Gotowość matki do oddzielania dowodów od domysłów wyznacza widoczną granicę rekonstrukcji. Ta szczerość przyciąga mnie bardziej niż głos, który zdaje się znać każdą utraconą myśl.

Dystans między pokoleniami

W rozmowie ze Scottem Simonem z NPR Berest wiąże powojenne milczenie w rodzinach z utrzymującym się lękiem przed donosem. To wyjaśnienie komplikuje początkową niewiedzę córki. Milczenie może pozostawić potomków bez opowieści, choć wcześniej pełniło funkcję ochronną. Archiwum matki zawiera więc zarówno możliwość przekazania historii, jak i świadectwa tego, jak trudne dotąd było jej przekazywanie.

Początek powinien zainteresować czytelników lubiących dochodzenia, które uważnie przyglądają się wahaniom i rodzinnym rozmowom. Szersza tematyka ma duży ciężar: antysemityzm, prześladowania i krewni zamordowani w Holokauście. Intrygująca zagadka na początku nie daje obietnicy wygodnej lektury. Mnie na tych stronach przyciąga sama odkładana rozmowa i możliwość usłyszenia, jak dobrze znany rodzic staje się opowiadaczem nieznanego życia.

Trzy kierunki dalszej lektury

The Aosawa Murders · Riku Onda

The Aosawa Murders Riku Ondy również odtwarza niepokojącą przeszłość poprzez ludzi, których relacje dają do niej różne rodzaje dostępu.

Co się zmienia: Wielogłos świadectw dotyczy fikcyjnego masowego otrucia w Japonii. Książka prowadzi bliżej zagadki kryminalnej; Berest podąża za historią żydowskiej rodziny i swoim miejscem w niej.

The Reader · Bernhard Schlink

The Reader Bernharda Schlinka także prowadzi późniejsze pokolenie do niewygodnego spotkania z nazistowską przeszłością i z pytaniem o to, co pozwala zobaczyć osobiste przywiązanie.

Co się zmienia: Narrator mierzy się z relacją z kobietą uwikłaną w nazistowskie zbrodnie. The Postcard przyjmuje perspektywę potomkini odtwarzającej życie prześladowanych; z tymi różnymi pozycjami wobec historii wiążą się różne odpowiedzialności.

The Door · Magda Szabó

The Door Magdy Szabó opowiada o innej pisarce, której pragnienie zrozumienia starszej kobiety komplikują przywiązanie, zależność i dostęp do prywatnej przeszłości.

Co się zmienia: Główną relacją jest tu więź z gospodynią na Węgrzech; u Berest matka pomaga odtwarzać dzieje rodziny. Warto wybrać The Door dla napięcia wewnątrz relacji i konsekwencji przekraczania cudzych granic.

Pytania przed lekturą

Czy najpierw trzeba przeczytać Gabriële?

Nie. The Postcard wprowadza anonimową wiadomość i rodzinne poszukiwania już na własnych początkowych stronach. Gabriële to odrębna, wcześniejsza książka, którą Anne Berest napisała wspólnie z siostrą Claire o ich prababce Gabriële Buffet-Picabia.

Dlaczego niektóre historyczne nazwy i nazwiska mogły zostać zmienione?

W wywiadzie dla NPR Berest mówi, że zmieniła nazwę wsi oraz nazwiska ludzi, którzy podczas wojny działali przeciwko Żydom, aby nie narażać ich dzisiejszych potomków na wrogość. Określenie książki jako powieści prawdziwej nie oznacza więc, że każdy szczegół umożliwiający identyfikację pozostał niezmieniony.

Czy rozważania o żydowskiej tożsamości wymagają wiary religijnej?

Poszukiwania Berest obejmują pytanie, co oznacza bycie Żydówką w świeckim życiu. W wywiadzie dla Hey Alma opisuje, jak zaczęła otwarcie mówić o swojej żydowskiej tożsamości i wprowadzać córkę w żydowskie środowisko kulturowe. Pytania książki o przynależność są dostępne również poza praktyką religijną.

Źródła i podejście redakcyjne

Nasza bezpośrednia lektura obejmuje cały publicznie dostępny fragment rozdziału pierwszego w BookBrowse, zamieszczony na trzech stronach internetowych za zgodą Europa Editions, w angielskim przekładzie Tiny Kover. Fragment kończy się, gdy Lélia zaczyna opowiadać historie czworga krewnych. Nie przeczytaliśmy całej powieści. Opis wydawnictwa Grasset oraz wywiady Berest dla Hey Alma i NPR dostarczają szerszego kontekstu rodzinnego i autorskiego; przewodnik czytelniczy Europa objaśnia odrębny projekt Gabriële. Interpretacje i porównania pochodzą od FolioRoam. Podlinkowane wydawnictwa potwierdzają przesłanki porównań.

Znajdź recenzje czytelników

Zobacz perspektywy innych czytelników. Recenzje w serwisach zewnętrznych mogą dotyczyć innych wydań.

Zewnętrzna strona; treść może być po angielsku.

Szukaj recenzji czytelników w Goodreads