The True Deceiver: troska przed osądem wsi

Tove Jansson

Zanim wieś wypowie się o Katri Kling, widzimy, jak osłania lampę, żeby jej brat mógł spać. The True Deceiver zaczyna się od tej drobnej ochrony w zimnym pokoju. Na zewnątrz śnieg zasypuje ścieżki, a sąsiedzi zmieniają znajome nawyki w powody do nieufności. Tove Jansson pokazuje, jak różnie wygląda czyjeś życie z tych dwóch miejsc.

Już przeczytane? Znajdź następne

SamodzielnaKrótkaTempo: Równe

Ocena redakcyjna, nie dokładny pomiar

Osłonić łóżko Matsa przed światłem

Przed świtem Katri parzy kawę, osłania lampę i zostawia termos przy łóżku swojego brata Matsa. W pokoju jest zimno; pies czeka przy drzwiach. Jej ruchy są oszczędne i uważne. Jansson pokazuje dom podporządkowany czyjemuś snowi, zanim przedstawi opowieść wsi o jego mieszkańcach.

Bliskość tej codziennej czynności daje czytelnikowi dostęp, którego późniejsze plotki nie zapewnią. Katri dostosowuje pokój do odpoczynku Matsa, a on nie wie nawet o jej pracy. Poznajemy konkretny gest troski, zanim usłyszymy cudze opinie. Utrudnia on proste podejrzenia, ale nie rozstrzyga charakteru Katri ani nie usprawiedliwia tego, co może później zrobić.

Śnieg zostawia czas na obserwowanie

Śnieg pada od miesiąca. Odśnieżone ścieżki znów znikają, dachy dźwigają jego ciężar, a zimno uniemożliwia pracę w szopach szkutniczych. Mieszkańcy wstają późno, bo zwykłe rozróżnienie między ciemnością a porankiem przestaje się sprawdzać. Zima ogranicza możliwość zarobku i poruszania się; czekanie staje się częścią codzienności.

Dzieci budują tunele i jaskinie, a potem wbrew zakazom rzucają śnieżkami w okno Katri. Ich swoboda znajduje sobie cel. Na tle nietkniętego śniegu i wyciszonej wsi uderzenia zamieniają pozornie malowniczy krajobraz w scenę nękania. Mats przesypia te odgłosy. Zachowuje chroniony spokój początku, choć otoczenie nie okazuje podobnych względów jego domowi.

Wieś powtarza swoje sądy

Początek raz po raz przytacza to, co ludzie mówią, nad czym się zastanawiają i co wyczuwają w Katri. Jej żółte oczy wyróżniają się wśród błękitnych, jakich oczekują mieszkańcy. Spacery przed świtem, kołnierz z wilczego futra i nieufność dostarczają materiału do zbiorowej opowieści. Słyszymy, jak sąsiedzi układają szczegóły w obraz osoby, którą uważają za zrozumianą.

Bliskość narracji wobec tego gadania niepokoi. Powtarzana różnica fizyczna nabiera znaczenia społecznego, a niewiedza o nieobecnym ojcu Katri zostawia miejsce na domysły. Nagromadzone sądy mówią mi więcej o oczekiwaniach wsi niż pojedyncza etykieta. Niechęć Katri do okazywania łatwej serdeczności również ma konsekwencje: sąsiedzi zachowują dystans, a do już odizolowanego domu jeszcze trudniej się zbliżyć.

Pies bez imienia

Mieszkańcy uważają za nienaturalne, że pies Katri nie ma imienia. Nigdy też nie widzieli, żeby merdał ogonem. Te spostrzeżenia ustanawiają osobliwą miarę przynależności: nawet zwierzę powinno okazywać znajome sygnały, po których inni rozpoznają przywiązanie i oceniają, czy mogą je zaakceptować. Jego powściągliwość staje się kolejnym powodem do nieufności wobec właścicielki.

Jansson pozwala psu cierpliwie czekać przy drzwiach, zanim plotka przypisze jego zachowaniu znaczenie. Możemy rozpoznać wspólny rytuał bez czułego imienia czy powitalnego merdania ogonem. Różnica między tymi wrażeniami podtrzymuje czujność początku. Ile z naszego zaufania do cudzego domu zależy od tego, czy jego mieszkańcy wykonują gesty, które umiemy odczytać?

Zaradność nie zapewnia akceptacji

Katri prowadziła rachunki sklepu i nawet w opowieści wsi uchodzi za bystrą. Mats wykonuje dorywcze prace i spędza czas w szopie szkutniczej, gdzie bracia Liljeberg powierzają mu drobne, mało ważne zadania. Widać w nich, jak niewielką odpowiedzialność są gotowi mu powierzyć. Praca włącza rodzeństwo w życie wsi, ale nie zapewnia mu łatwo miejsca w sercach sąsiadów.

Szkutnicy oznaczają swoje łodzie literą W, zachowując dawną pisownię nazwy Västerby. Kobiety umieszczają ten sam znak na szydełkowych narzutach. Letnicy kupują jedne i drugie, a z końcem sezonu wyjeżdżają. Społeczność sprzedaje przyjezdnym rozpoznawalną tożsamość, a u siebie bada odmienność Klingów. Umiejętności, reputacja i pieniądze mieszczą się w tej samej małej przestrzeni.

Ile może kosztować przyjęcie pomocy

Według opisów wydawców Katri zwraca uwagę na Annę Aemelin, starszą ilustratorkę książek dla dzieci, mieszkającą samotnie w dużym domu. Upozorowane włamanie ma przekonać Annę, że potrzebuje towarzystwa. Chęć wejścia do tego domu nadaje praktycznej trosce z początku niepokojącą dalszą możliwość: Katri potrafi urządzić czyjeś życie wokół potrzeb, które sama tej osobie przypisała.

Napięcie bierze się stąd, że umiejętność prowadzenia domu może dawać w nim władzę. Na pierwszej stronie zaradność Katri przyciąga; późniejszy plan nadaje jej kierunek oparty na przymusie. Czytelnicy zainteresowani obserwacją społeczną i spornymi zależnościami mają tu wyraźny punkt zaczepienia. Ataki śnieżkami nie obiecują wiele dobrego po towarzystwie wsi. Termos przy łóżku Matsa i wymyślona potrzeba towarzystwa pokazują zaś dwa bardzo różne zastosowania troski.

Trzy kierunki dalszej lektury

The Summer Book · Tove Jansson

W The Summer Book Jansson również umieszcza codzienne relacje w krajobrazie, którego pogoda i pory roku wpływają na to, co ludzie mogą wspólnie robić.

Co się zmienia: Babcia i wnuczka spędzają lato na fińskiej wyspie. Ich międzypokoleniowa bliskość daje Jansson inną relację do zbadania poprzez codzienność, obok walki o dom i źródło utrzymania ilustratorki w The True Deceiver.

The Door · Magda Szabó

Magda Szabó również buduje relację dwóch kobiet wokół pracy domowej, zależności i trudności z wpuszczeniem kogoś w prywatne życie.

Co się zmienia: W The Door węgierska pisarka zatrudnia Emerence, której władza w domu rośnie, gdy staje się niezastąpiona. Zależność pracodawczyni tworzy inny układ domowej władzy niż próba wejścia Katri w życie Anny.

Convenience Store Woman · Sayaka Murata

W Convenience Store Woman Sayaki Muraty cudze oczekiwania także ciążą kobiecie, której nawyki nie zadowalają otoczenia.

Co się zmienia: Wieloletnie zatrudnienie Keiko w tokijskim sklepie całodobowym przenosi tę presję w inne miejsce. To propozycja dla zainteresowanych rytmem pracy i żądaniem społecznie aprobowanego dorosłego życia, obok wiejskich plotek i spornej pomocy domowej u Jansson.

Pytania przed lekturą

Czy to opowieść o Muminkach?

Nie. To jedna z powieści Jansson dla dorosłych, z Katri Kling, Matsem i Anną Aemelin. Nie wymaga znajomości książek o Muminkach.

Czy jest to dalszy ciąg The Summer Book?

Nie. Książki mają tę samą autorkę, a na angielski przełożył je Thomas Teal, ale opowiadają o innych postaciach i miejscach. Nie trzeba znać wyspiarskiego lata, żeby czytać o tej zimie na wsi.

Czy powieść powstała po angielsku?

Nie. Ukazała się po raz pierwszy po szwedzku w 1982 roku jako Den ärliga bedragaren. Angielski przekład Thomasa Teala wyszedł w 2009 roku; oficjalna strona Jansson rozróżnia daty oryginału i tłumaczenia.

Źródła i podejście redakcyjne

Bezpośrednia lektura obejmuje bezpłatnie widoczny początek rozdziału 1 w licencjonowanej próbce wydania NYRB Classics w Everand, do chwili, gdy pierwsze śnieżki uderzają w okno, a Mats śpi. Nie przeczytaliśmy całego rozdziału ani powieści. NYRB i Sort of Books podają późniejszy wątek Anny i upozorowanego włamania; oficjalna strona Jansson potwierdza oryginalny tytuł i historię publikacji. Interpretacje i porównania należą do FolioRoam; strony powiązanych wydawców potwierdzają fabularne przesłanki rekomendacji.

Znajdź recenzje czytelników

Zobacz perspektywy innych czytelników. Recenzje w serwisach zewnętrznych mogą dotyczyć innych wydań.

Zewnętrzna strona; treść może być po angielsku.

Szukaj recenzji czytelników w Goodreads