Drive Your Plow Over the Bones of the Dead: współczucie pod znakiem podejrzenia

Olga Tokarczuk

Janina Duszejko ma powody, by nienawidzić zmarłego sąsiada. Kontakt z jego ciałem podważa te powody, choć ich nie usuwa. W otwarciu Drive Your Plow Over the Bones of the Dead współczucie raz po raz zderza się z jej pewnością co do tego, kto zasługuje na karę.

Już przeczytane? Znajdź następne

SamodzielnaŚredniaTempo: Równe

Ocena redakcyjna, nie dokładny pomiar

Pukanie w zimową noc

Duszejko budzi sąsiad, którego nazywa Oddball. Inny sąsiad, Big Foot, nie żyje. Przed wyjściem sięga po gaz pieprzowy, który trzyma na wypadek spotkania z kłusownikami. Przygotowuje się do obrony, zanim dowie się, kto stoi na zewnątrz; przerwany sen ujawnia, jak mało bezpiecznie czuje się już we własnym domu.

Jej relacja zostawia miejsce na słabość ciała i humor w najmniej stosownej chwili. Zaginiona latarka wywołuje żart, choć oboje sąsiedzi zmierzają ku zwłokom. Wchodzimy w tę sytuację za sprawą osoby, która potrafi być jednocześnie przestraszona, spostrzegawcza i zabawna. Ta mieszanka zachęca do zaufania jej towarzystwu, zanim zdobędziemy wiele podstaw do oceny jej sądów.

Granica wkracza do kuchni

Próby dodzwonienia się do polskiej policji trafiają na czeską sieć komórkową. Duszejko wyobraża sobie, jak linia rozdzielająca zasięg przesuwa się przez kuchnie i tarasy. Urzędowa geografia staje się przeszkodą w domu, w którym leży martwy człowiek.

Nieudane połączenia pozostawiają sąsiadów samych z decyzją, co zrobić z ciałem. Policja ma numer telefonu, lecz zasięg sieci komórkowej uniemożliwia Duszejko i Oddballowi kontakt z nią. Ich mała społeczność zależy od pomocy, którą zimowy krajobraz i połączenie telefoniczne utrudniają uzyskać.

Znienawidzony człowiek okazuje się bezbronny

Duszejko przypomina sobie kłusownictwo Big Foota i swoje skargi pozostawione bez odpowiedzi. Przy jego ciele odraza ustępuje litości, a potem myśli, że jego śmierć uwalnia od niego inne stworzenia. Kiedy sąsiedzi przenoszą ciało, prowizoryczne okrycia z tkaniny na jego stopach doprowadzają ją do łez.

Jej zmienna reakcja nie daje się zamknąć w wygodnej opowieści o współczuciu. Ta sama osoba może opłakiwać bezbronne ciało i cieszyć się, że skończyła się wyrządzana przez nie krzywda. Nie musimy odrzucać żadnego z tych uczuć, aby dostrzec dzielący je dystans. Troska, jakiej wymagają zwłoki, utrudnia zachowanie moralnej pewności: Duszejko musi dotknąć kogoś, kogo wolałaby potępić z oddali.

Głos, który przybliża czytelnika

Antonia Lloyd-Jones, tłumaczka angielskiej wersji, opowiada, że poprawiła cały pierwszy przekład, ponieważ Duszejko brzmiała w nim przesadnie ekscentrycznie. Chciała, aby czytelnicy stawali po stronie narratorki, zamiast się nią irytować. To wybór o istotnych konsekwencjach: gotowość czytelnika do słuchania współdecyduje o wadze, jaką zyskują argumenty narratorki.

W tym samym wywiadzie dla Bookera Lloyd-Jones wyraża ostrożność wobec przywiązania, jakie wzbudza Duszejko. Jej przestroga czyni emocjonalne zwroty w otwarciu jeszcze ciekawszymi. Sympatia do kogoś, kto dostrzega lekceważone cierpienie, może współistnieć z krytycznym namysłem nad jego wnioskami. Bliskość pierwszoosobowej narracji daje nam dostęp do myśli Duszejko; oznacza też, że poznajemy sąsiadów poprzez jej wrogość, lęk i przywiązanie.

Słuchać, zachowując własny osąd

Szerszy opis fabuły wydawnictwa Riverhead umieszcza Duszejko w odległej polskiej wsi, gdzie dogląda domów letniskowych, zajmuje się astrologią i tłumaczy Williama Blake’a. Kolejne zgony skłaniają ją do forsowania własnego wyjaśnienia wśród ludzi, którzy ją lekceważą. Zagadka nadaje jej żądaniu, by ktoś jej wysłuchał, konkretną pilność.

Otwarcie daje mocny powód, aby za nią podążać: Duszejko zwraca uwagę na życie i krzywdy, które inni mogą przeoczyć. Zarazem nie pozwala, by współczucie przerodziło się w proste moralne poparcie. Czytelnicy zainteresowani wyrazistą narratorką, etyką wobec zwierząt i dyskomfortem osądzania sąsiadów mogą śledzić, jak jej współczucie zderza się ze stanowczymi sądami. Początek zawiera niepokojący obraz zwłok i opisy zwierząt złapanych w pułapki; humor sąsiaduje z okrucieństwem i żalem.

Trzy kierunki dalszej lektury

The True Deceiver · Tove Jansson

The True Deceiver Tove Jansson również umieszcza kobietę, której otoczenie nie ufa, w zasypanej śniegiem wsi. Bezceremonialność Katri i jej zainteresowanie życiem ilustratorki Anny dają inną okazję do podważenia pewności, jaką wzbudza wyrazista postać.

Co się zmienia: Konflikt koncentruje się na sprzecznych interesach dwóch kobiet, sztuce i kontroli nad źródłem utrzymania. Tutaj najważniejsze są zależność i oszustwo we wspólnym domu, podczas gdy opowieść o Duszejko skupia się na kolejnych zgonach i obronie zwierząt.

Small Things Like These · Claire Keegan

Handlarz węglem Bill Furlong z Small Things Like These Claire Keegan styka się z cierpieniem podczas dostawy do klasztoru w irlandzkim miasteczku w 1985 roku. Milczenie społeczności przywołuje pokrewny problem krzywdy, na której trwanie pozwalają instytucje i sąsiedzi.

Co się zmienia: Presję tworzą obowiązki Billa wobec rodziny i wpływ Kościoła. Warto sięgnąć po tę książkę, by śledzić reakcję pracującego mężczyzny na odkrycie, w bardziej skupionym środowisku społecznym niż zimowe śledztwo Duszejko.

Flights · Olga Tokarczuk

Flights Tokarczuk rozwija zainteresowanie ciałem i jego podatnością na krzywdę poprzez przeplatające się historie i rozważania o podróżach, śmiertelności i ruchu.

Co się zmienia: Tę odrębną książkę przełożyła na angielski Jennifer Croft. Zmieniające się osoby i miejsca zastępują stałe towarzystwo Duszejko oraz porządkującą opowieść zagadkę ze wsi.

Pytania przed lekturą

Kto przetłumaczył omawiany tu angielski początek?

Antonia Lloyd-Jones przełożyła powieść z polskiego. Ten tekst omawia jej angielski przekład; język oryginału i język wybranego wydania Kindle pozostają odrębnymi informacjami.

Jak William Blake pojawia się w opowieści?

Wydawca wymienia tłumaczenie Blake’a jako jedno z zajęć Duszejko, a opublikowany początek otwiera motto z jego twórczości. Poezja jest obecna od pierwszych chwil, obok relacji o zimowej śmierci.

Czy ten tekst zdradza rozwiązanie zagadki?

Nie. Omawia znalezienie ciała Big Foota i reakcje narratorki w opublikowanym początku oraz ogólny zarys fabuły podany przez wydawcę. Nie wskazuje sprawcy ani nie opisuje zakończenia.

Źródła i podejście redakcyjne

Lektura ogranicza się do angielskiego początku opublikowanego przez Riverhead na Penguin Random House Library Marketing, od nocnego przebudzenia Duszejko po jej łzy nad okryciami stóp Big Foota. Nie przeczytaliśmy całej powieści. Riverhead dostarcza szerszego zarysu fabuły; bezpośredni wywiad Bookera z Antonią Lloyd-Jones daje kontekst przekładu. Interpretacje należą do FolioRoam; porównania korzystają z opisów samych wydawców, do których prowadzą linki.

Znajdź recenzje czytelników

Zobacz perspektywy innych czytelników. Recenzje w serwisach zewnętrznych mogą dotyczyć innych wydań.

Zewnętrzna strona; treść może być po angielsku.

Szukaj recenzji czytelników w Goodreads