The Aosawa Murders: co pamięta świadek

Riku Onda

Hisako łatwiej przypomina sobie kolor pokoju niż osobę, która ją tam zaprowadziła. Ta nierównowaga rodzi pierwszy niepokój w The Aosawa Murders. Riku Onda prowadzi nas ku zbiorowemu otruciu przez niepewne wspomnienie dziewczynki: wyraźny obraz sąsiaduje z lukami, których przesłuchanie nie potrafi wypełnić.

Już przeczytane? Znajdź następne

SamodzielnaŚredniaTempo: Równe

Ocena redakcyjna, nie dokładny pomiar

Pokój, któremu nie sposób przypisać adresu

Prolog ma pozorną rzeczowość policyjnego przesłuchania. Ktoś pyta Hisako o pokój; dorosła osoba trzymała ją za rękę i tam zaprowadziła. Dziewczynka pamięta niebieskie ściany z czerwonofioletowymi fragmentami, lecz nie potrafi wskazać osoby ani miejsca. Pytania mają połączyć żywe wrażenie z lokalizacją przydatną w śledztwie. Odpowiedzi nie pozwalają zrównać tych dwóch rodzajów wiedzy.

Podoba mi się tarcie między uporządkowaną wymianą pytań i odpowiedzi a obrazem, którego nie udaje się ustalić. Zapamiętany kolor wydaje się dokładny, niemal dostępny oględzinom. Nie mówi jednak pytającemu, dokąd ma się udać. Onda pozwala czytelnikowi podzielać pragnienie wskazania miejsca, pokazując zarazem, jak niewiele może dowodzić przekonujący obraz.

Piękno, które przeraża Hisako

W relacji Hisako pozostaje biały kwiat lagerstremii. Jego piękno ją przestraszyło, ale nie umie podać wyjaśnienia, którego chce rozmówca. Niepokój bierze się z pewności uczucia i nieuchwytności jego przyczyny. W pytaniach słychać nacisk wywierany na kogoś, kto wie, że się bał, lecz nie potrafi dopasować tego strachu do cudzego rozumowania.

Niejasna pozostaje też granica pokoju: Hisako mówi o patrzeniu z zewnątrz i nie pamięta pewnie, czy weszła do środka. Niepewność dotycząca progu nie pozwala utrwalić obrazu. Warto słuchać zawahań, kierunku pytań i tego, co odpowiedź rzeczywiście potwierdza. Dziwność początku trwa właśnie tam, gdzie schludna rekonstrukcja dopisałaby brakujące elementy.

Morze przerywa opowieść

Pierwsza część From the Sea przenosi nas do rozmowy z Makiko Saigą trzydzieści lat po morderstwach. Zaczyna ona od deszczu i zmieniających się pór roku, poprawiając własne słowo: nadchodzi kolejna pora roku, nie po prostu nowa. Upał dzieciństwa, zimna herbata jęczmienna i przytłaczająca bliskość morza zajmują jej uwagę, zanim sprawa zdoła przybrać postać uporządkowanej relacji.

Makiko stale zwraca się do słuchającej osoby. Pauzy i pytania osadzają wspomnienia w konkretnej rozmowie: ktoś mówi do kogoś i wybiera to, co rozmówca powinien najpierw zrozumieć. Mokry śnieg i pęczniejące od wilgoci papierowe drzwi trudno przywołać w obecnej duchocie. Pogoda wpływa na opowiadanie, a nie tylko tworzy scenerię; przeszłość opiera się warunkom, w których jest wspominana.

Ocalała staje się podejrzana

Szerszy punkt wyjścia jest druzgocący. Siedemnaście osób umiera po podaniu zatrutych napojów na przyjęciu u szanowanej rodziny lekarskiej. Hisako, niewidoma córka lekarza, pozostaje bez obrażeń. Domniemany sprawca później popełnia samobójstwo, pozostawiając niejasne motywy; podejrzenia nadal skupiają się na dziewczynce. Tak przedstawia fabułę Bitter Lemon Press, wydawca angielskiego przekładu Alison Watts.

Ocalenie tworzy niewygodną nierównowagę: Hisako można przesłuchać, podczas gdy tylu innych nie może już przemówić. W takiej sytuacji pragnienie wyjaśnienia może sprawić, że sama obecność ocalałej zaczyna wyglądać jak dowód. Prolog daje jej możliwość odpowiedzi, zanim wydawniczy opis wystawi ją na spojrzenie miasta. Jej niepewność zasługuje na wysłuchanie bez automatycznego uznania jej za przyznanie się do winy.

Kto układa cudze relacje?

W wywiadzie dla Rakuten Books Onda wskazała kryminał Hillary'ego Waugha zbudowany z rozmów jako inspirację dla formy. Ponieważ jej własna historia wraca do dawnego zdarzenia, obawiała się monotonii kolejnych pierwszoosobowych relacji i pozwoliła konstrukcji się skomplikować. To wyjaśnienie umieszcza pracę nad składaniem przeszłości w centrum pomysłu na książkę.

W przedstawionej fabule pojawia się znajoma Hisako z dzieciństwa, która później pisze popularną książkę o morderstwach. Relacja może zyskać autorytet dzięki publikacji, pozostając układem cudzych życiorysów stworzonym przez jedną osobę. Interesuje mnie to równie mocno jak ustalenie sprawcy: przekonująca narracja może stać się wersją, na którą inni muszą odpowiadać, choć jej materiałem były początkowo niepewne wspomnienia.

Dać świadkowi czas na odpowiedź

W tej samej rozmowie Onda mówi o zamiarze pisania o moralnej szarości i trwałym niepokoju; wspomina też niezwykle powolne tempo pracy, przypominające pełzanie. To jej intencje i doświadczenie tworzenia. Prolog daje konkretny powód do cierpliwości: pauzy pozwalają dostrzec odległość między pytaniem a odpowiedzią, której świadek rzeczywiście może udzielić.

Ten początek odpowiada czytelnikom lubiącym ważyć wiarygodność głosu i pozostawać z obrazem, zanim wyjaśni się jego znaczenie. Punkt wyjścia obejmuje zbiorową śmierć i samobójstwo, a atmosfera podejrzeń obiecuje niewiele pocieszenia. Dla osób szukających szybkiego śledztwa z jednym pewnym przewodnikiem rozbieżne relacje mogą być wymagające. Mnie przyciąga drobny opór odpowiedzi Hisako wobec kształtu, jaki inni chcieliby nadać wyjaśnieniu.

Trzy kierunki dalszej lektury

The Honjin Murders · Seishi Yokomizo

Seishi Yokomizo również zmienia rodzinne święto w miejsce zbrodni i kieruje uwagę na dom oraz otaczającą go społeczność.

Co się zmienia: The Honjin Murders skupia się na pozornie niemożliwym morderstwie w noc poślubną. Sprawę bada detektyw Kosuke Kindaichi. To droga ku odtworzeniu przebiegu zdarzenia, obok zainteresowania Aosawy tym, jak ludzie opowiadają o przeszłości.

The Devotion of Suspect X · Keigo Higashino

Keigo Higashino także splata interpretację dowodów z więziami osób znajdujących się pod podejrzeniem.

Co się zmienia: Wydawca ujawnia początkowe zabójstwo i decyzję sąsiada o pomocy w jego ukryciu. Napięcie bierze się z konfrontacji tej mistyfikacji ze śledczymi, co daje czytelnikowi inną pozycję niż niepewne zeznania wokół rodziny Aosawów.

The Door · Magda Szabó

Magda Szabó również stawia zagadkową kobietę w centrum cudzej próby wyjaśnienia relacji, łącząc prywatność z kwestią autorytetu narratora.

Co się zmienia: The Door opowiada o pisarce i jej gospodyni Emerence na Węgrzech. Wybierz ją dla wzajemnej zależności i sporu o granice dostępu do cudzego życia; nie ma tu śledztwa dotyczącego zbiorowego otrucia.

Pytania przed lekturą

Jaki jest japoński tytuł?

Oryginalny tytuł to ユージニア, oddawany po angielsku jako Eugenia. Tak zatytułowaną książkę podaje katalog KADOKAWY; The Aosawa Murders to tytuł angielskiego przekładu Alison Watts.

Czy początek pokazuje samo otrucie?

Prolog przedstawia pytania i odpowiedzi dotyczące zapamiętanego przez Hisako pokoju. Niebieskie ściany i biały kwiat nie są potwierdzoną rekonstrukcją miejsca ani sposobu dokonania otrucia.

Czy data angielskiego wydania jest datą japońskiej premiery powieści?

Nie. Bitter Lemon Press podaje 16 stycznia 2020 roku dla wydania brytyjskiego i 15 lutego 2020 roku dla amerykańskiego. Data KADOKAWY, 25 czerwca 2013 roku, dotyczy wymienionego tam japońskiego wydania elektronicznego, a nie pierwszej publikacji powieści.

Źródła i podejście redakcyjne

Bezpośrednia lektura obejmuje cały prolog, podrozdział I From the Sea i pierwsze akapity podrozdziału II w legalnej angielskiej próbce OverDrive, do której odsyła TTC Reads biblioteki publicznej w Toronto. Nie przeczytaliśmy całego rozdziału ani powieści. Bezpośredni wywiad Ondy dla Rakuten Books uzasadnia omówienie formy i intencji; Bitter Lemon Press podaje szerszą fabułę i dane przekładu, a KADOKAWA japoński tytuł. Interpretacje i porównania należą do FolioRoam; powiązane strony wydawców potwierdzają założenia fabularne rekomendowanych książek.

Znajdź recenzje czytelników

Zobacz perspektywy innych czytelników. Recenzje w serwisach zewnętrznych mogą dotyczyć innych wydań.

Zewnętrzna strona; treść może być po angielsku.

Szukaj recenzji czytelników w Goodreads